Skarbiec Fajansu – symbol włocławskiej historii
Kto nie zna wyrobów „Włocławka”? W pokoleniu naszych rodziców i dziadków miał je niemal każdy w swoim domu. Historia Fabryki Fajansu sięga lat 70. XIX wieku, a dziś Interaktywne Centrum Fajansu przypomina zwiedzającym unikatowe dzieła.
Długa i bogata historia fabryki, która dziś już nie istnieje, pokryłaby się zapewne kurzem i uległa zapomnieniu, gdyby nie Interaktywne Centrum nawiązujące do 150-letniej historii wyrobów fajansowych. Skarbiec Fajansu powstały w 2023 roku w budynku dawnego Banku Gdańskiego, u zbiegu ulic Żabiej i Królewieckiej, daje możliwość zagłębienia się w multimedialny świat wyjątkowych wyrobów fajansowych. Nowoczesny amfiteatr prezentuje wystawę stałą, natomiast interaktywne przestrzenie edukacyjno-wystawiennicze odkrywają przez zwiedzającymi nowe karty historii, związane z najbardziej znanymi dziełami sztuki ceramicznej. W Skarbcu Fajansu odnajdą się również twórcy. Kto lubi kreować otaczającą rzeczywistość, w przestrzeni do tego przeznaczonej może dać się ponieść fantazji twórczej. Służą temu sekcje plastyczne oraz warsztaty dla osób w każdym wieku. Chętni mogą zapisać się na warsztaty m.in. formowania naczyń z gliny, malowania kwiatów fajansowych czy druku 3D. Tworzyć można, a nawet trzeba, na przestrzenni całego życia. Najnowsze badania naukowe dowodzą, że jest to szczególnie ważne w późniejszych latach życia, gdy do głosu dochodzą choroby neurodegeneracyjne. Plaga naszych czasów. Wiadomo, że im bardziej jest się aktywnym społecznie i rozwija się własne zainteresowania oraz pasje, tym nieuchronnie postępujące zmiany w mózgu zachodzą wolniej.
Wzloty i upadki
Włocławską Fabrykę Wyrobów Fajansowych założono w 1873 r. przy ul. Żelaznej (obecnie ul. Kościuszki), a materiał do wyrobu glinki fajansowej sprowadzano drogami wodnymi z Niemiec. Fabryka przechodziła burzliwe dzieje na przestrzeni kolejnych dekad. Zmieniała właścicieli. W czasie II wojny światowej obie fabryki przy ul. Żelaznej przejęła Rzesza. Po wojnie wszystkie zakłady przejęły władze komunistyczne, tworząc Polskie Zjednoczone Fabryki Fajansu, przemianowane w 1956 r. na Włocławskie Zakłady Fajansu im. Rewolucji 1905 r. W 1973 r. zakłady fajansu, porcelitu i porcelany połączono i zmieniono nazwę na Włocławskie Zakłady Ceramiki Stołowej. Po 1989 r. (zmiana ustroju) zakończono produkcję fajansu we Włocławku. W 1991 r. fabryka została zamknięta. Dziesięć lat później z inicjatywy byłych pracowników Jerzego i Ewy Szanowskich rozpoczęto budowę nowej fabryki przy ul. Falbanka, gdzie rozpoczęto produkować fajans w 2002 r. pod nazwą Fabryka Fajansu Włocławek. Zatrudnione tam malarki z dawnej fabryki tworzyły dobrze znane, autentyczne wzory. Tak było do 2020 r., kiedy wybuchła pandemia Covid-19. Rok później reaktywacji podjął się miejscowy przedsiębiorca Tyberiusz Rajs. Bazował na wytwarzaniu tradycyjnych modeli (współpraca z doświadczonymi malarkami ceramiki), wprowadzając jednocześnie na rynek nowe wzory wyrobów użytkowych i dekoracyjnych. W 2022 roku powstała ręcznie malowana biżuteria Fajansowe.love, na której znalazły się dekory kujawsko-dobrzyńskie znane z wyrobów stołowych i figurek.
Co się lepiło, jak się zdobiło
Czym jest fajans? To „zlepek” nieoczyszczonego kaolinu (glinki), często z dodatkiem kredy i piasku, co sprawia, że jego struktura jest mniej zwarta i bardziej porowata. Jest chłonny, dlatego w procesie produkcyjnym pokrywa się go szkliwem, które nie tylko chroni materiał, ale także dodaje koloru i wzorów. Wypalany jest w bardzo wysokiej temperaturze (ponad 1000 stopni Celsjusza). Produkuje się z niego naczynia (zwykle pokrytych kolorowymi motywami ludowymi lub kwiatowymi), przedmioty dekoracyjne i sprzęt sanitarny. Fajans jest ceniony za estetyczne walory i dla kolekcjonerów stanowi dziś nie lada gratkę. Najpopularniejsze wzory na przestrzeni lat to róża, szyszka, łapa, ptaszek, kogucik, kwiatek wielopłatkowy, listki, tulipan, girlanda. Sam urok i dawnych wspomnień czar.
Wizyta w fantastycznym Skarbcu Fajansu nie może ominąć nikogo, kto zawitał do Włocławka. Zarówno tego, co fajans pamięta z domu rodzinnego, jak i tego, który ma o nim mgliste pojęcie. „Włocławek” to kawał najlepszej historii miasta i Polski.
Autorka - Dorota Szadkowska
|
