Chce się wejść, nie chce się wychodzić. Dworek Adama Chełmońskiego w Adamowiźnie (Mazowsze na weekend)
Niecałą godzinę drogi od Warszawy, w dolinie rzeki Mrowny, stoi " Dworek na Górce". To dawny dom lekarza Adama Chełmońskiego, brata słynnego malarza. I
choć to Józef jest bardziej znany, młodszy o 12 lat Adam był człowiekiem co
najmniej równie niezwykłym. Dworek w Adamowiźnie łączy zaś klimat dawnej
ziemiańskiej siedziby z tętniącym życiem ośrodkiem kultury dla rodzin.
Wielkie owady prowadzą mnie pod same drzwi. Uff, na szczęście to tylko wiklinowe rzeźby. Dom rzeczywiście stoi na górce, zimą maluchy zjeżdżają z niej na sankach. W dolinie błoto, dla dzieci towar na wagę złota. W ogródku pysznią się astry, rudbekie, aksamitki i malwy. Mięta, melisa, szałwia, rumianek i mniszek lekarski zachęcają, by zrobić z nich napar lub herbatkę, zasiąść z parującym kubkiem na ganku. Zieleń z każdej strony otula biały drewniany dom z czerwonym dachem. Chce się tu wejść.
Historia dworku sięga 1899 roku, gdy dr Adam Chełmoński, uznany warszawski
internista i młodszy brat malarza Józefa Chełmońskiego, kupił osadę młyńską we wsi Stare, czyli dzisiejszej Adamowiźnie pod Grodziskiem Mazowieckim. Zauroczony drewnianym domem zarządcy w Kuklówce postanowił go odkupić, rozebrać i przenieść na niewielkie wzgórze. Kazał jeszcze dobudować portyk na czterech kolumnach i spory balkon. I w ten sposób raj był gotowy.
Dwór pozostawał w rękach rodziny Chełmońskich przez dziesięciolecia, wreszcie
podupadł. W 2006 roku potomkowie sprzedali go gminie Grodzisk Mazowiecki, co
otworzyło drogę do gruntownej rewitalizacji i utworzenia nowoczesnej placówki
kulturalnej. Dziś prężnie kieruje nią Katarzyna Mikulska.
Kim był Adam Chełmoński?
Urodził się 16 stycznia 1861 roku w Teresinie, w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Na możliwość studiowania medycyny na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim zarobił samodzielnie korepetycjami, a naukę ukończył z wyróżnieniem. Jako lekarz przez wiele lat związany był ze Szpitalem Dzieciątka Jezus w Warszawie, najpierw jako asystent, a potem ordynator oddziału wewnętrznego. Tam zyskał reputację wybitnego klinicysty i oddanego chorym organizatora nowoczesnej opieki szpitalnej: zwracał uwagę na dietę,
jakość powietrza i wody, higienę osobistą, a także zdrowie psychiczne. Ponoć pacjenci ufali mu bezgranicznie. Wraz z dr J. M. Geislerem prowadził też pierwsze polskie sanatorium dla gruźlików w Otwocku. W literaturze medycznej upamiętnia go – do dziś stosowany! – objaw Chełmońskiego: badanie manualne polegające na uderzeniu w okolicę prawego łuku żebrowego pacjenta (pojawienie się silnego bólu oznacza schorzenia pęcherzyka żółciowego, np. kamicy czy stanu zapalnego).
Ciekawostki z życia braci Chełmońskich
Bratem Adama był słynny malarz Józef Chełmoński, który po latach kariery w Paryżu zamieszkał w pobliskiej Kuklówce. To on namówił Adama, by również osiedlił się w okolicy Grodziska Mazowieckiego. Krajobrazy Zachodniego Mazowsza – łąki, mokradła, stawy i ptactwo – fascynowały obu braci, jeden utrwalał je na płótnach, drugi wybierał na miejsce odpoczynku po pracy w szpitalu i działalność społeczną. Józef Chełmoński uwiecznił dworek brata na obrazie " Zima " z 1907 roku (znajduje się w zbiorach Muzeum Śląskiego w Katowicach).
Dworek dziś – dla rodzin i dzieci
Po przejęciu przez gminę i zakończeniu remontu w 2020 roku dworek stał się filią Centrum Kultury w Grodzisku Mazowieckim. Przez cały rok odbywają się tu wydarzenia artystyczne, edukacyjne i sąsiedzkie, a wiele z nich – od malarskich plenerów po “Festiwal ziołowy u doktora Adama” – nawiązuje do życiorysów braci Chełmońskich i tradycyjnego wiejskiego kalendarza (np. Zapusty czy Matko Zielno). U stóp dworku, w liczącym ok. 2,5 hektara parku regularnie odbywają się kameralne koncerty, wystawy, kiermasze i spotkania towarzystwa ogródkowego.
Dworek ma też rozbudowany program zajęć dla dzieci i młodzieży: plenery malarskie, lekcje etnograficzne i przyrodnicze, wakacyjne półkolonie czy tematyczne warsztaty kulinarne, podczas których najmłodsi poznają dawne przepisy i lokalne produkty.
Placówka prowadzi również lekcje muzealne i terenowe wycieczki dla szkół,
wprowadzając dzieci w świat dawnej wsi, tradycji zielarskich, wiejskiej medycyny i obserwacji przyrody w parku otaczającym dwór.
Aktualne informacje o wydarzeniach, warsztatach i ofercie edukacyjnej dla szkół oraz rodzin z dziećmi dostępne są na stronie:
www.centrumkultury. eu / dworek - chelmonskiego
Paylina Dudek
|
